De titel van dit bericht zou ook kunnen luiden: “Willem bedankt”, maar dat zou dan een titel zijn die associaties zou oproepen met de zojuist ontslagen trainer van FC Utrecht en zou geen recht doen aan de man die ik werkelijk via dit stukje wil bedanken: Willem Ouweneel.

Kortgeleden kon ik voor een prikkie een misdruk overnemen van het zojuist verschenen boek “Het plan van God” van WJO, het vierde deel van een Evangelische Dogmatische reeks. Dit deel heeft als ondertitel “ontwerp van een voorbeschikkingsleer” meegekregen. Een onderwerp wat de meeste evangelischen niet zo zal interesseren (natuurlijk ten onrechte) maar wat voor mij een zeer wezenlijk onderdeel van mijn geloofsleven is geweest.

Opgegroeid in een hypercalvinistisch nest (Gereformeerde Gemeente) ben ik als kind overvoerd met de theologie van ds. Kersten en ds. Moerkerken, twee belangrijke figuren binnen dit kerkgenootschap. Hun dogmatische visie op de dubbele predestinatie van Calvijn heeft mijn kinderjaren behoorlijk vergriept. Ik kan me herinneren dat ik zo zeker was van het feit dat ik geboren was als hellehout dat ik maar stopte met bidden.

Toen ik na jaren van zoeken ergens in mijn twintiger jaren geloofszekerheid vond werd van lieverlee deze onbijbelse theologie uit mijn systeem gebannen. Iets wat ik (hoe gek het ook mag klinken) absoluut als een Goddelijke bevrijding heb ervaren.

Mijn interesse in het thema “Gods voorzienigheid” is altijd onverminderd gebleven. Ik was hypercalvinist af, maar kon alle aspecten van Arminius over de vrije wil en Gods voorkennis ook niet volledig adopteren omdat beide zienswijzen wat open eindjes hielden. In de inleiding verwoord WJO min of meer hetzelfde onbevredigende gevoel.

Laat ik even proberen uit te leggen waar de discussie over gaat. De mens heeft sinds jaar en dag pogingen ondernomen om een verklaring te vinden voor de voorkennis van God in relatie tot de vrije wil van de mens. Grofweg waren er tot voor kort drie hoofdstromingen:

1) Het hypercalvinisme of determinisme: alles is door God van te voren bepaald/vastgelegd. De mens heeft geen vrije wil want die wil is door de zondeval volledig verdorven en de mens is niet in staat om het goede te kiezen. God heeft mensen uitgekozen die eeuwig zouden leven en mensen die voor eeuwig verloren zouden gaan. De mens kan hier niets aan toevoegen of afdoen.

2) Het Arminianisme: God weet alle dingen van te voren. God wist dus ook van eeuwigheid af welke mensen niet in Christus zouden geloven. De eerste groep bestemde God tot eeuwige heerlijkheid, de tweede groep zal uiteindelijk door eigen schuld eeuwig verloren gaan. Nu staat God bijna buitenspel. Hij moet maar afwachten wie er voor Hem zal kiezen.

3) Het Open Theïsme: mensen zijn daadwerkelijk vrij, als God de toekomst absoluut zou kennen, dan zouden mensen niet werkelijk vrij zijn, daarom weet God niet absoluut alles over de toekomst. Het Open Theïsme stelt dat de toekomst niet bekend kan zijn. Daarom weet God alles wat er ook maar geweten kan worden – maar Hij weet niet hoe de toekomst er uit ziet.

Van deze drie opvattingen leek de laatste het meest recht te doen aan de Schrift. God die bewust zijn soevereiniteit inperkt omwille van de vrije keuze van de mens. Dat verklaart dan ook ineens waarom God soms van gedachten veranderd en op Zijn besluiten terugkeert. Maar eerlijk is eerlijk, van deze variant blijft van de werkelijke soevereiniteit van God niet zo vreselijk veel meer over.

Ouweneel kiest voor de zogenaamde ”viatorische” benadering (”viator” betekent wandelaar, letterlijk: hij die een bepaalde weg gaat). Het viatorisme is een benadering die niet alleen plaats geeft aan de eeuwige onveranderlijke raad van God (contra arminianisme en open theïsme) maar ook voor de tijdelijke, veranderlijke wegen van God waarlangs Zijn raad zich verwerkelijkt (contra het calvinisme).

Dus: de uitkomst en het besluit van Gods plan staan vast, de weg ernaartoe laat God afhangen van de inbreng van allerlei factoren (de vrije wil, de zondige keuzes van de mens etc.).

Een briljante een zeer heldere bijbelse visie! Ik ben er erg gelukkig mee want het ruimt de laatste restjes onvolkomenheden uit mijn jeugd op. Deze theologie helpt enorm bij het verklaren van vaak ingewikkelde teksten (met name uit de profeten) en doet onverminderd recht aan de soevereiniteit en heiligheid van God.

Er zijn weinig boeken die ik zo intens lees als dit boek. Soms zit ik heftig mee-knikkend met de redenering op de bank of in bed. Vooral omdat ik de leer van Calvijn (en de hypervariant van Kersten) goed ken en dus makkelijk met de redeneringen mee kan denken.

Dit boek is een absolute aanwinst en zeer belangrijk voor onze dagelijkse omgang met God. Willem, enorm bedankt!