Sinds ik de boeken van Shane Claiborne ontdekte in december 2007 ben ik op het spoor gezet van een beweging die zich ‘new monasticism’ noemt. Ik voel me erg verbonden met deze beweging omdat in dorre tijden binnen de kerken het vaak de kloosters waren die de navolging van Christus levend hielden. Zo’n ‘nieuwe kloosterperiode’ is nodig.
Bonhoeffer schreef daar al in 1935 over aan zijn broer: “Het herstel van de kerk moet zeker komen van een nieuw soort monnikendom, dat met het oude slechts overeenkomt in zijn onvoorwaardelijkheid van een leven volgens de bergrede in navolging Van Christus. Ik denk dat het tijd is hiervoor mensen bijeen te brengen”.
Ik kom graag in kloosters. Mijn ziel opent zich en ik kom volledig thuis in de rust en stilte van zo’n klooster. Aards bezit en geldingsdrang lijken betekenisloos tussen de kloostermuren. Hoewel ik besef dat ieder mens zijn eigen karakter inbrengt en dat kan evengoed voor spanningen zorgen.
Ik voel me nauw verbonden met iemand als Jack Bernard, één van de oprichters van de Church of the Sojourners (de kerk van de tijdelijke gasten), een kleine leefgemeenschap in de Verenigde Staten. Bernard nam de navolging van Christus heel serieus en legde de lat voor zichzelf erg hoog. Dat leverde vaak teleurstellingen op. Vooral in zichzelf. Ik herken dat. Zo twijfel ik nooit aan God maar altijd en vooral aan mezelf. In het verbond tussen God en mij ben ik de onbetrouwbare. Jack Bernard heeft daar zijn leven lang mee geworsteld. Jack maakte voor alle leden van de communiteit een eenvoudig houten kruis om als hanger om hun nek te hangen. Vooral zichtbaar als getuigenis. Dat leverde heel veel gesprekken op. Die zichtbaarheid van christenen zal door zo iets eenvoudig best terug mogen komen. Voor de christen zelf is het een reminder om te beseffen dat zij bij een ander Koninkrijk horen. Prachtig!
Johan ter Beek emailde me deze morgen of ik zou willen reageren op zijn blogpost over ‘new monasticism.nl’, dat doe ik bij deze op mijn eigen blog zodat ik meer ruimte heb.
Johan en ik zijn zeer verschillende personen. Waar ik meer een Franciscus ben (gepassioneerd, dromen en aanpakken), daar is Johan volgens mij meer een Thomas van Aquino. Een denker en een theoloog (hoewel Johan en Marlies goed werk doen binnen de Nomaden in Soest). In de vragen valt dan ook op dat Johan vooral ook zoekt naar een gedegen theologisch fundament. Dat is mooi om te zien. Hieronder zal ik per vraag proberen een antwoord te geven:
1) Wat kunnen we leren van de oude monastieke traditie? Van de woestijn-kloosters tot Keltische traditie, van benedictijns tot franciscaans… Iona, Lindesfarne, Taize… Wat zijn de “regels“, de geloften en hoe werkte dat in de oude kloosterorden? Wat was hun plaats in de maatschappij van toen? Welke rol hadden de klooster?
Kloosters waren die plaatsen waar de navolging van Christus scherp gestalte kreeg. Men gaf een leven van communicatie met mensen op om een leven in communicatie met God te leiden. Het waren de kloosterlingen (en zeker de woestijnvaders) die een enorme aantrekkingskracht bleken te hebben op mensen die worstelden met het leven van alle dag en op zoek waren naar vrede met God.
De leefregels waren een setje gezamenlijke afspraken die de groep adopteerde om naar te leven. Leefregels brengen doel en duidelijkheid aan in het leven. Ze zijn vaak kort zoals de ‘Regula Bullata van Franciscus’ en de ‘regel van de Karmel’ maar ook wel veel uitgebreider zoals de regel van Benedictus en de regel van Augustinus. Maar nooit waren het uitgebreide boeken, de kloosterlingen moesten de regel vrij gemakkelijk op kunnen nemen.
Jonathan Wilson-Hartgrove de medeoprichter van leefgemeenschap Rutba House in Durham, North Carolina schreef het prachtige boek “12 marks of a new monasticism” waar hij een leefregel van 12 punten opstelt.
Leefregels zouden gemodelleerd moeten worden naar de lokale situatie van een groep navolgers van Jezus en niet zomaar gekopieerd van een website. Het vormen van een leefregel is dan ook een diepgaand geestelijk proces.
2) Wat zijn moderne interpretaties van de monastieke traditie? Ik denk aan boeken van Wil Derkse en Anselm Grun. Wat is de waarde van monastieke spiritualiteit voor vandaag?
Shane Claiborne (the Simple Way), Jonathan Wilson-Hartgrove (Rutba House), The Northumbria Community (waar ik zelf contacten mee heb), de Bruderhof Communities, The Catholic Worker Movement van Dorothy Day en The Church of the Sojourner.
Nederlandse voorbeelden ken ik niet.
3) Wat kunnen we leren van “New Monasticism” in de VS? Wat zijn hun bronnen? Hoe interpreteren ze de oude monastieke geloften? Wat leren we van de “12 marks of New Monasticism”? Is het sustainable? Wat zijn de verschillen tussen de VS en Europa (vooral verschil in opvatting van de staat omtrent armoede en zorg)?
Wat we kunnen leren is de passie. Niet de organisatie. Het diepe verlangen. Niet de wijze van invulling. Shane Claiborne maakt bijvoorbeeld zijn eigen kleding, dat zie ik mezelf niet doen. Vanuit incarnational thinking zullen we moeten zoeken naar de juiste invulling van het volgen van Jezus op een radicale, diepe manier binnen de eigen context. Ik maak me niet te druk over hoe dat er uit zal zien.
Prachtige uitspraak van Bonhoeffer op dit gebied: ‘Love community and you will kill it. Love your brother and you will build it’.
4) Welke theologische en filosofische bronnen zijn er voor een hedendaagse monastieke traditie? Wat is een gemeenschap in deze post-industriële tijd? Wat is de verhouding tussen gemeenschap (kerk) en staat als het gaat om verantwoordelijkheid? Ik denk aan filosofen als Zygmunt Bauman en theologen als Karl Barth en Stanley Hauerwas.
Hier heb ik nog onvoldoende over nagedacht. Juist ook denk ik omdat ik de omgeving graag verken door middel van wat ik tegenkom aan mensen en ideeën. Ik ben iets minder van de theorieën. Bonhoeffer heb ik natuurlijk al genoemd.
Wat de verhouding kerk/staat betreft, ik denk graag de uitspraak van Paulus tegen de Filippenzen: ‘Doe alles zonder morren en tegenspreken, opdat u zuiver en smetteloos bent, onberispelijke kinderen van God te midden van een verdorven en ontaarde generatie, waartussen u schittert als sterren aan de hemel’.
Oh ja, Tony Campolo (What’s a Red-Letter Christian?) , Jim Wallis (God’s politics) en Greg Boyd (The Myth of a Christian Nation) zijn goede startpunten. Oh, en wat dacht je van Francis Schaeffer!
5) Op welke issues gaat een nieuwe monastiek traditie in Europa zich richten? Zorg? Onderwijs? Milieu? Bio-diversiteit? Voedsel? Energie? Eenzaamheid? Multi-culti? Wat zijn de trends, de grote issues en hoe gaat het leven er in Europa op middellange tot lange termijn uit zien? Is Nieuwe Monastiek het antwoord op nieuwe uitdagingen? Of moeten we toch aan kerken, gemeentestichting of Emerging Church / Urban Expression denken? Of beide? De kerk als klooster?
Dat zal dus verschillen van groep tot groep. Er is geen reden of noodzaak tot organisatie of een goede planning. Dit ontstaat volgens Claiborne vanzelf als christen gaan leven vanuit de Bergrede!
Het zal moeten starten met dromers, pioniers. Maar ook dat laat zich niet organiseren. Gelukkig maar.
)6 Hoe gaat een nieuwe monastieke “orde” zich organiseren? Koopt ze een oud klooster? Is ze volledig fluide en/of web-based? Gaat ze verhuizen naar een achterstandswijk? Zijn er regels? Is er differentiatie tussen “light” en “heavy” of “hard-core” monastiek? Hoe zit het leiderschap er uit? Zijn de dragers van cultuur en wetenschap?
Alles is mogelijk. Claiborne denkt dat het werkelijk samen leven in één huis niet noodzakelijk is voor de ‘nieuwe monstieken’. Kijk bijvoorbeeld ook eens naar de site stadsmonniken. Vloeibaar en statisch kunnen dus hand in hand gaan, afhankelijk van de groep mensen en de directe omgeving. Ik droom ervan om ooit een klooster te kopen, maar die zitten nou eenmaal niet in onze regio. Op dit moment zoek ik dus naar andere mogelijkheden. Daarnaast leef ik in ‘gezinsverband’ en past ons gezin momenteel niet zo goed in een woongemeenschap denk ik. Dat neemt niet weg dat ons huis een plek kan zijn waar mensen Christus kunnen ontmoeten.
Regels zijn prettig om doelgericht naar te leven. Ze geven vorm en structuur aan het dagelijkse leven. Dat is in een gezin nog wel het meest moeilijke punt: het zoeken naar een onverstoorbaar ritme.
7) Wat is de verhouding stad-land mbt. een nieuwe monastieke traditie? Wat kunnen stedelingen leren van bijv. de Eemlandhoeve van Jan Huijgen in Bunschoten?
Voldoende denk ik (en andersom). Beiden een totaal verschillende context. De passie overnemen en in een andere context op een andere wijze toepassen lijkt me. Alsjeblieft geen modellen verzinnen die voor allen moeten gelden. Ik heb niet zo heel veel aan een plattelandsmodel in de stad en andersom.
8 Wie gaat dit oppakken? Is dit iets voor kerken? Kleine organisaties als Emerging Netwerk of Urban Expression? Parakerkelijke organisaties? Geen idee… Misschien gewoon de RKK? Wil jij meedenken?
Ik zou zeggen: de Heilige Geest! 
Ik kom dagelijks zo veel mensen tegen die verlangen naar een meer authentiek uitleven van het christen-zijn dat ik goede hoop heb dat al die mensen zich wel ergens organiseren. Ik merk het bijvoorbeeld met onze gebedswinkel wat inmiddels ook een soort van losse community is geworden. Een ontmoetingsplaats bij uitstek voor hen die daar naar op zoek zijn. Andere gebedswinkels veranderen de ingrediënten maar ook daar ontstaat van alles.
Een symposium of iets dergelijks zou hele boeiend zijn. Luisteren en leren van elkaar om dat vervolgens in de eigen context toe te passen.
Tot zover mijn bespiegelingen. Wie volgt?
11 Reacties
Dank je Jan!
Super interessant. Ik zal alles twee keer lezen en de links volgen.
Wow! Die vraag van Johan heeft wel wat losgemaakt… Ik ga het thuis nog ff rustig lezen.
Amen. Ik ben het met je eens dat we open moeten staan voor verschillende invullingen en vormen. Laten we uitkijken dat New Monasticism niet ‘het buzzword na Emerging’ gaat worden.
Het New Monasticism spreekt mij ook enorm aan maar waar het uiteindelijk op neerkomt is een authentieke, radicale, bijbelse en profetische invulling van het volgen van Jezus.
@ David
ff iets theoretisch…
Er zijn verschillende visies op het waarom van de monastieke tradities (over breder: christendom & cultuur)
Hauerwas, Yoder en Perriman denken dat het echte volgen van Jezus zeer radicaal is en dus een distantie vraagt tov. de cultuur. Deze meer “anabaptistische” houding van afzondering heeft een grote innerlijke kracht.
Toch zijn er ook andere visies op de verhouding tot de cultuur waarbij de christenen actief betrokken blijven in de maatschappij en politiek. Wright en O’Donovan (vooral deze laatste) hebben daar veel over geschreven.
Kloosters hadden ook niet altijd de functie van afzondering. En als ze dat hadden was het in enkele gevallen ook vanwege een neo-platonistische / dualistische of zelfs gnostische invalshoek. In de vroege middeleeuwen waren kloosters ook de drager van cultuur en wetenschap. Daar waar een klooster was, was gezondheidszorg, onderwijs, waren boeken, inzichten in landbouw etc.
Nu de staat deze taken op zich heeft genomen moet er gezocht worden naar nieuwe invalshoeken voor monastieke tradities omdat geen enkele tijd te vergelijken is met de onze. In de VS ligt dat inderdaad anders vanwege de afwezigheid van de overheid in het publieke domein. In NL hebben (nog) een redelijke verzorgingsstaat.
Ik wil er niet voor pleiten om Monasticism het nieuwe buzzword te maken, maar het is wel waard om zeer goed uit te zoeken. Is het ook niet mogelijke een soort digitale monnik te creeren bijvoorbeeld. Iemand die zich online committeert aan een aantal regels, ritmes, lifestyle, onderwijs etc…
lijkt me leuk om uit te zoeken! Dat symposium gaat komen
@Johan: ik geloof wat dat betreft ook echt in de kerk als klooster, maar enige distantie met de cultuur lijkt me noodzakelijk om niet onder te sneeuwen in de information overload. Rust, stilte en doelgerichtheid (op Christus) is wat mij betreft essentieel voor de New Monastics.
Digitale Monnikken zijn er al lang! Zie hier.
Voor een andere versie van ‘new monasticism’, minder anabaptistisch en meer evangelisch getint zelfs, zie de ‘boiler rooms’ van de 24/7 gebedsbeweging. (misschien ook meer benedictijns dan fransiscaans op een bepaalde manier)Pete Greig zijn boek ‘punk monk’ is een aanrader om daar kennis mee te maken.
shalom
Bram
Dag Jan,
Ik heb het voorrecht volgend jaar af te studeren en ik zit te denken richting soortgelijk onderwerp. Hoe kan spiritueel leven (of monastiek leven) een plek krijgen in het leven van jongvolwassenen (studenten etc.)? Veel boeken die gaan over onderwerpen als geestelijke discipline zijn te dik, te saai, te ver-van-het-bed voor (post)moderne jongeren van mijn generatie. Hoe kan dit dichterbij worden gebracht? Hoe kan mijn generatie nog meer gaan verlangen en uitdragen van datgene wat Jezus gestalte wil geven?
Dus als jullie willen helpen met een onderzoeksvraag…?!
Ja, dat geloof ik ook. Dat we zo kunnen leven – in de omgeving waar we nu inzitten. Jezus weet toch hoe we leven en zijn. Hij ziet dan ook ons hart en onze verlangens, en zal ons dáár in bijstaan en gebruiken tot eer van Hem.
Een klooster – dan zonder je je af van de “wereld”? En ga je jezelf apart zetten voor God – bidden voor de wereld, en leven in de orde en de regels die binnen de leefgemeenschap heersen.
Zo zie ik dat. Dat zijn in mijn ogen twee hele verschillende werelden. Ik vind het mooi wat Jan zegt, dat hij zijn huis open zet, en mensen uitnodigt zodat zij God van dichtbij leren kennen!
Hoi Jan,
mooie blog. Mooi antwoorden geef je aan Johan. In Nederland heeft the Northumbria Community nauwe met de Spil in Giessendam – heb ik begrepen. Ik weet dat Victor van Heusden regelmatig uitwisselingen heeft gehad met NC en er ook een aantal gebruiken zijn overgewaaid Volgens mij is De Spil in Nederland een van de eerste die als gemeenschap in de kerkelijke breedte is gedoken en heeft geput uit zowel monastieke tradities, als andere tradities zoals Keltisch etc. en daarbij een christocentrisch accent hebben vastgehouden. Ode aan de Spil!
De protestantse Zendingsdiaconessen uit Amerongen zijn in hun vorm misschien wel een klein beetje te vergelijken met de Monastieken (misschien vanwege hun duitse discipline =), maar kennen toch een duidelijke protestantse theologie, is mijn indruk. Hoewel ze in Amsterdam (‘t Arendsnest) op goede voet samenwerken met de katholieke projecten.
@Johan, een mooi antwoord geef je aan David Johan, want ik zie ook een spanningsveld om het klooster-concept zomaar te copieren naar deze tijd. Het is mijn indruk dat vele christenen teveel betrokkenheid hebben op de samenleving. En juist door het hebben van werk en kinderen zijn christenen al aan het “seculariseren” in de samenleving. Seculariseren als verbinding met mensen zoals Christus mens is geworden.
Hoewel kloosters hun betrokkenheid in het klein ook wel lieten zien door hun praktische zorg (medisch etc.) aan mensen van buiten.
Maar er bleef wel een duidelijk binnen en buiten.
Volgens mij kunnen we er veel van leren, maar zonder meer copieren lijkt me niet mogelijk en is volgens mij ook niet wenselijk.
vriendelijke groet!
Er bestaan dergelijke leefgemeenschappen die enige decennia oud zijn en waar de 3e generatie woont en werkt. Nederland, maar ook andere West-Europese landen, maken het met allesomvattende regelgeving trouwens bijzonder moeilijk voor dergelijke woonvormen. De beperkte bekendheid heeft enerzijds te maken met het op de achtergrond of zelfs ondergronds blijven bij het werk in “gevoelige” landen, anderzijds om het negatieve etiket “sekte”, wat zo gemakkelijk geplakt wordt op alles wat anders is. Ik heb enkele van de vermelde links gevolgd en verbaas me over de enorme woordenbrij, de pogingen om ieder detail in woorden te vangen en te benoemen. Wat me daarbij vooral opvalt is de sterke gerichtheid op zaken van “de wereld” als er gesproken wordt over het navolgen van Christus. Dingetjes zoals wel of niet een kabelabonnement, groenteabonnement, vegetarische maaltijden en eerlijke koffie doen het goed in een specifieke politieke context die echter alleen al door deze opstelling een flink deel van de Nederlanders buitensluit. Overigens ook door het veelvuldig gebruik van “vakjargon”, de gemiddelde Nederlander weet echt niet wat bijvoorbeeld met verootmoedigen bedoeld wordt. Leven in een dergelijke woonvorm betekent je volledig overgeven aan God, het opgeven van alles wat je bezit, alles delen en jezelf volledig wegcijferen voor God en je medemens. Aanwas vanaf de onderkant van de maatschappij en in 2e en 3e wereld landen, waar mensen niet zoveel te verliezen hebben, is een stuk eenvoudiger dan in Nederland waar menigeen diepbedroefd en terneergeslagen zal zijn. Kamelen gaan namelijk nog steeds gemakkelijker door het oog van een naald.
Kan me nog goed herinneren hoe tijdens geschiedenis colleges op de Hogeschool Holland het middeleeuwse kloosterleven flink door de mangel werd gehaald. Non werd je na incest en een kind daarvan. De lokale heerses haalden er hun dames van plezier vandaan. De monniken deden het met elkaar en waren full time met worstelingen bezig, dan wel ladderzat van het bier.
In Nederland hebben we de Transformanten. Lekkere pr hebben die lui. Doen ook aan multi-seks e.d. De omgeving baalt als een stekker van ze. En jawel hoor, ze koken biologisch. Gezondheid gaat voor alles.
Sorry voor deze kritische noot heren. Ik bedoelde er niets mee; moest het ff kwijt.